Site hızı nasıl ölçülür? PageSpeed sonuçlarını doğru okumak

Site hızı, ücretsiz araçlarla birkaç dakikada ölçülebilir. En yaygın araç Google'ın PageSpeed Insights aracıdır. Sayfanın adresini yazarsınız; araç hem 0–100 arası bir performans skoru hem de sitenizin gerçek kullanıcılarda nasıl açıldığını gösteren üç temel değer verir: LCP (ana içeriğin görünme süresi), INP (tıklamaya tepki süresi) ve CLS (sayfanın yüklenirken kayması). Doğru ölçüm için testi telefon görünümünde, en önemli sayfalarınızda ve birkaç kez tekrarlayarak yapmanız gerekir. Asıl önemli olan skor değil, bu üç değerin iyi aralıkta olup olmadığıdır.

Bu yazıda hız testinin nasıl yapılacağını, sonuçların nasıl okunacağını ve sitelerin en sık hangi nedenlerle yavaşladığını anlatıyoruz.

Site hızı neden önemli?

• Ziyaretçi kaybı: Sayfa yavaş açıldığında ziyaretçilerin önemli bir kısmı içeriği görmeden geri döner. Reklamdan gelen ziyaretçide bu, parası ödenmiş bir tıklamanın boşa gitmesi demektir.
• Dönüşüm: Formun geç yüklenmesi ya da butonun geç tepki vermesi, talep sayısını doğrudan düşürür.
• Google: Sayfa deneyimi, Google'ın değerlendirdiği sinyallerden biridir. Benzer içerikteki iki sayfadan daha iyi deneyim sunan öne çıkabilir.
• Reklam maliyeti: Açılış sayfası deneyimi, reklam kalitesini ve dolayısıyla tıklama maliyetini etkileyen unsurlardan biridir.

Hız testi nasıl yapılır?

1. pagespeed.web.dev adresine gidin.
2. Test etmek istediğiniz sayfanın tam adresini yazın ve Analiz et düğmesine basın.
3. Sonuç sayfasında önce Mobil sekmesine bakın. Ziyaretçilerin önemli bir kısmı telefondan gelir ve mobil sonuç genellikle daha zayıftır.
4. Sayfanın üstündeki gerçek kullanıcı verilerini, ardından altındaki test ortamı sonuçlarını inceleyin.

Doğru ölçüm için beş kural

• Yalnızca ana sayfayı test etmeyin. En çok ziyaret alan ve talep getiren sayfaları da test edin: hizmet sayfaları, ürün sayfaları, landing page'ler.
• Testi tekrarlayın. Sonuç her testte biraz değişir. Üç test yapıp ortalamaya bakın.
• Önce mobil sonuca bakın. Masaüstü sonucu iyi olan birçok site mobilde zayıf kalır.
• Değişiklikten önce ve sonra aynı koşulda ölçün. Aynı sayfa, aynı araç, aynı cihaz türü. Aksi hâlde iyileşmenin gerçek olup olmadığını bilemezsiniz.
• Kendi bilgisayarınızdaki izlenime güvenmeyin. Siteyi sık açtığınız için tarayıcınız dosyaları önbellekte tutar; siz hızlı görürsünüz, ilk kez gelen ziyaretçi yavaş görebilir.

İki tür veri: Gerçek kullanıcı verisi ve test verisi

PageSpeed Insights iki farklı sonuç gösterir ve bu ayrımı bilmek, sonuçları doğru okumanın anahtarıdır.

Google'ın sıralamada dikkate aldığı sayfa deneyimi, gerçek kullanıcı verisine dayanır. Test ortamındaki 0–100 skoru ise bir teşhis aracıdır. Yeni ya da az ziyaret alan sitelerde gerçek kullanıcı verisi çıkmaz; bu durumda test verisi tek rehberinizdir.

Temel değerler ne anlama gelir?

Google, sayfa deneyimini ölçmek için üç temel değer kullanır. Buna Core Web Vitals denir.

Bu değerler, ziyaretçilerin çoğunluğunun (yüzde 75'inin) yaşadığı deneyime göre değerlendirilir. Yani yalnızca hızlı cihazlarda değil, orta hızdaki bir telefonda da iyi sonuç almak gerekir.

Test sonuçlarında göreceğiniz diğer değerler de sorunun yerini bulmaya yardım eder:

• FCP (First Contentful Paint): Ekranda ilk içeriğin görünme süresi.
• TBT (Total Blocking Time): Sayfanın yüklenirken ağır betikler yüzünden tepki veremediği toplam süre. INP'nin test ortamındaki karşılığı gibi düşünülebilir.
• TTFB (Time to First Byte): Sunucunun ilk cevabı ne kadar sürede verdiği. Yüksekse sorun çoğu zaman barındırma ya da sunucu tarafındadır.

Sonuçları okumak: Sorun nerede?

Hangi değerin zayıf olduğu, sorunun nerede aranacağını da söyler:

• LCP yüksekse: Büyük ve sıkıştırılmamış görseller, geç yüklenen ana görsel, yavaş sunucu ya da sayfanın ekrana gelmesini geciktiren CSS ve betikler.
• INP ya da TBT yüksekse: Ağır JavaScript; özellikle sohbet balonları, reklam ve takip kodları, kaydırıcılar (slider) ve çok sayıda eklenti.
• CLS yüksekse: Boyutu belirtilmemiş görseller, sonradan yüklenen banner'lar ve reklam alanları, yüklenirken yazının yer değiştirmesine neden olan fontlar.
• TTFB yüksekse: Barındırma paketi yetersiz, sunucu uzakta ya da önbellekleme kurulu değil. Barındırma seçerken nelere bakılacağını hosting nedir yazımızda anlattık.

PageSpeed sonuç sayfasının altındaki "Fırsatlar" ve "Teşhisler" bölümleri, hangi dosyanın ne kadar gecikmeye neden olduğunu tek tek listeler. Uzun görünen bu listede önce en çok süre kazandıracak iki üç maddeye odaklanın.

Sitelerin en sık yavaşlama nedenleri

1. Görseller. En yaygın nedendir. Telefonda 400 piksel genişlikte görünen bir görselin 4000 piksel olarak yüklenmesi, sayfayı gereksiz yere ağırlaştırır. Görseller gösterildikleri boyuta göre küçültülmeli, WebP gibi modern biçimlerde sunulmalı ve ekranın altında kalanlar ziyaretçi o bölüme gelince yüklenmelidir. Tek bir istisna var: Sayfanın en üstündeki ana görsel geciktirilmemeli, hemen yüklenmelidir.

2. Üçüncü taraf kodları. Sohbet balonları, reklam pikselleri, harita gömme kodları, sosyal medya akışları ve birden fazla analitik aracı. Her biri tek başına küçük görünür; birlikte sayfayı belirgin şekilde yavaşlatabilir. Kullanmadığınız ya da sonucuna bakmadığınız kodları kaldırın.

3. Gereğinden fazla JavaScript. Sayfanın içeriğini tarayıcıda JavaScript ile sonradan oluşturan yapılar, özellikle orta hızdaki telefonlarda gecikme yaratır. Bunu kendi sitemizde de yaşadık: Eski sitemiz her sayfada içeriği ziyaretçinin tarayıcısında oluşturuyordu. Siteyi, sayfaların sunucudan hazır HTML olarak geldiği bir yapıya taşıdığımızda sayfa başına yüklenen JavaScript yaklaşık 10 KB'a indi. Bu yapı, yapay zekâ araçlarının içeriği okuyabilmesi açısından da ayrıca önemlidir.

4. Eklenti yükü. Özellikle WordPress sitelerde her eklenti kendi dosyalarını yükler. Aynı işi yapan birden fazla eklenti ya da artık kullanılmayan eklentiler, siteyi fark edilmeden yavaşlatır.

5. Yazı tipleri. Çok sayıda font ailesi ve kalınlığı yüklemek hem LCP'yi hem de CLS'yi etkiler. Bir ya da iki font ailesi ve yalnızca kullanılan kalınlıklar çoğu site için yeterlidir.

6. Önbellekleme ve sıkıştırma eksikliği. Tarayıcı önbelleği, sunucu tarafında sıkıştırma (gzip ya da Brotli) ve gerekiyorsa bir içerik dağıtım ağı (CDN), özellikle tekrar gelen ziyaretçiler ve uzak konumlar için fark yaratır.

7. Yetersiz barındırma. Diğer her şey düzgün olduğu hâlde TTFB yüksekse, sorun sunucudadır.

Hangi sırayla iyileştirmeli?

1. Ölçün ve kaydedin. En önemli üç beş sayfanın mevcut değerlerini not edin.
2. En büyük kaynağı bulun. Genellikle görseller ya da üçüncü taraf kodlarıdır.
3. Tek seferde bir değişiklik yapın ve tekrar ölçün. Böylece hangi değişikliğin ne kazandırdığını bilirsiniz.
4. Tasarımı ve işlevi koruyun. Hızlandırma, formun ya da ölçüm kodlarının çalışmamasına yol açmamalıdır. Her değişiklikten sonra formları ve dönüşüm ölçümünü test edin.
5. Gerçek kullanıcı verisini takip edin. Google Search Console'daki Core Web Vitals raporu, sitenizdeki bütün sayfaların durumunu gruplar hâlinde gösterir. Gerçek kullanıcı verisi 28 günlük olduğu için iyileşmenin raporlara yansıması birkaç hafta sürer.

Sık yapılan hatalar

• Yalnızca skora bakmak. 100 skoru hedeflemek yerine, üç temel değerin iyi aralıkta olmasına odaklanın.
• Yalnızca ana sayfayı test etmek. Talep getiren sayfalar çoğu zaman ana sayfadan daha ağırdır.
• Tek bir teste göre karar vermek. Sonuçlar dalgalanır; birkaç ölçümün ortalamasına bakın.
• Hızlandırma eklentisini kurup bırakmak. Yanlış ayarlanmış bir önbellek eklentisi, sitenin eski hâlini göstermeye ya da formların bozulmasına yol açabilir.
• Her sorunu barındırmaya bağlamak. Paket büyütmeden önce görsellere ve kodlara bakın; sorun çoğu zaman sitenin kendisindedir.

Kısacası

Site hızını ölçmek için PageSpeed Insights ile en önemli sayfalarınızı telefon görünümünde, birkaç kez test edin. Skordan çok, gerçek kullanıcı verisindeki LCP, INP ve CLS değerlerine bakın; iyi aralıklar sırasıyla 2,5 saniye, 200 milisaniye ve 0,1'dir. Zayıf olan değer, sorunun nerede olduğunu gösterir: görseller, üçüncü taraf kodları, ağır JavaScript ya da sunucu. İyileştirmeyi tek tek, ölçerek ve formları bozmadan yapın. Reklam trafiği alan sayfalarınız için hız ayrıca önemlidir; nedenini landing page nedir yazımızda anlattık. Sitelerin tasarımını bozmadan nasıl hızlandırdığımızı ise site hızlandırma sayfamızda bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular